การบรรยายธรรมภาคปฏิบัติในวันศุกร์ที่ ๕ ธันวาคม ๒๕๖๘ ณ วัดป่าบ่อน้ำพระอินทร์ โดย พระอาจารย์แดง เนื้อหาเจาะลึกเรื่อง "อานาปานสติ" ซึ่งท่านยกย่องว่าเป็นมงกุฎของกรรมฐาน เหมาะกับทุกเพศทุกวัย ตั้งแต่เด็กจนถึงคนแก่ โดยเน้นเส้นทางการปฏิบัติจากความสงบเบื้องต้นไปสู่ปัญญาที่ถอดถอนตัวตน

ประเด็นสำคัญในตอนนี้:

หลักการ "ผูกสัตว์ ๖ ตัวไว้ที่เสาเขื่อน": พระอาจารย์เปรียบเทียบจิตที่ชอบฟุ้งซ่านไปตามอายตนะ ๖ (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) เหมือนสัตว์ ๖ ชนิดที่ดึงกันไปคนละทิศละทาง วิธีแก้คือใช้ "ลมหายใจ" เป็นหลักเสา แล้วเอาสติผูกจิตไว้ เมื่อดิ้นรนจนหมดแรง จิตจะสงบนิ่งอยู่ที่ลมหายใจ

กับดักของ "ความสุข" (สมถะ vs วิปัสสนา): เมื่อจิตสงบจะเกิดปีติและสุข ลมหายใจจะยาวและละเอียดขึ้นเอง แต่พระอาจารย์เตือนว่าอย่าติดในความสุข เพราะความสุขในขั้นสมถะยังเป็น "สมุทัย" (เหตุแห่งทุกข์) หากสุขหายไปจะทุกข์ทันที ผู้ปฏิบัติมักติดสุข เหมือนเรียกสุนัขให้มาหา พอน้อมใจไปหาสุข สุขก็มาทันทีจนไม่ก้าวหน้า

เทคนิคการย้ายฐานจิตและการดับของลม: พระอาจารย์แชร์ประสบการณ์ส่วนตัวในการย้ายฐานกำหนดลม จากสะดือ ลิ้นปี่ มาที่หน้าผาก จนถึงกลางกระหม่อม เมื่อจิตรวมลงลึก ลมหายใจจะละเอียดจนเหมือน "หยุดหายใจ" (ลมดับ) ร่างกายหายไป เหลือแต่ผู้รู้ที่สว่างโพลงอยู่ภายใน ซึ่งสภาวะนี้สามารถข่มเวทนาและอยู่ได้เป็นวันๆ

อานาปานสติ ๔ หมวด (๑๖ ขั้น):

1. กายานุปัสสนา: รู้ลมเข้า-ออก สั้น-ยาว จนถึงทำกายสังขารให้ระงับ

2. เวทนานุปัสสนา: รู้ปีติ สุข และที่สำคัญคือ "จิตตสังขาร" (ความคิดปรุงแต่ง) เมื่อสติทันความคิด ความคิดจะดับและระงับไปเอง

3. จิตตานุปัสสนา: ตามดูอาการของจิต (หดหู่ ฟุ้งซ่าน) และทำจิตให้ปราโมทย์ ตั้งมั่น

4. ธรรมานุปัสสนา: เห็นความไม่เที่ยง (อนิจจัง) คลายความยึดติด (วิราคะ) จนกิเลสดับ (นิโรธ) เห็นว่ากายใจไม่ใช่ตัวเรา

สภาวะธรรมของผู้เข้าถึงกระแส (โสดาบัน): ผู้ที่ละสังโยชน์เบื้องต้นได้ จะละความลังเลสงสัย (วิจิกิจฉา) และละการยึดติดในพิธีกรรม (สีลัพพตปรามาส) ไม่ต้องมัวแต่กล่าวคำถวายทานหรือคำอาราธนาศีลแบบนกแก้วนกขุนทอง แต่ทำด้วยใจที่เสียสละและมุ่งตรงต่อธรรม

มารยาทและความเอื้อเฟื้อในลานธรรม: ช่วงท้ายท่านเน้นย้ำเรื่องความเมตตาในหมู่คณะ การไม่ทำเสียงดังรบกวนผู้อื่น (เช่น การไอ หรือเคาะ) เพราะจิตผู้ปฏิบัติจะไวต่อเสียงมาก ความเมตตาจะเป็นพื้นฐานให้เกิดปัญญา ในขณะที่ความอิจฉาหรือการแกล้งกันจะปิดกั้นมรรคผล

ไฮไลท์พิเศษ: เรื่องเล่าขำขันแต่แฝงธรรมะ เกี่ยวกับคนที่ชอบแกล้งเปิดลำโพงเสียงดังใส่ผู้ปฏิบัติธรรม จนสุดท้ายลำโพงพังกลายเป็นรังไก่