หลังยุคปฏิวัติอุตสาหกรรมในศตวรรษที่ 18-19 ได้เกิดเมืองรูปแบบใหม่ขึ้นเพื่อสอดรับการผลิตทางเศรษฐกิจของสังคมที่เปลี่ยนไป ในชื่อ ‘เมืองอุตสาหกรรม (Industrial Town)’ ที่ออกแบบขึ้นเพื่อตอบโจทย์การผลิตสินค้าและบริการที่เติบโตขึ้นอย่างรวดเร็วในโลกยุคใหม่ . เมืองรูปแบบใหม่นี้ ได้สร้างบทบาทระหว่าง ‘นายจ้าง’ ผู้ถือครองทุนของเมือง กับ ‘ลูกจ้าง’ พลเมืองผู้ใช้แรงงานขึ้น ทว่าจากชั่วโมงการทำงานที่ไม่เป็นธรรม และสภาพความเป็นอยู่ที่แออัด ได้หลอมรวมความเดือดร้อนให้กลายเป็นพลังต่อรอง นำไปสู่การเกิด ‘สหภาพแรงงาน’ เพื่อเรียกร้องสวัสดิการและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น เป็นรากฐานสำคัญให้กับการเคลื่อนไหวเพื่อความเป็นธรรมต่างๆ ในเวลาต่อมา หลายครั้งเสียงของพวกเขาทรงพลังพอจะเปลี่ยนแปลงสังคมได้ แต่ในทางกลับกันก็มักถูกมองว่าเป็นปัญหาในสายตาผู้มีอำนาจ ซึ่งการเคลื่อนไหวเหล่านี้มักเป็นตัวแปรสำคัญทางเศรษฐกิจของเมืองมาโดยตลอด . เมืองอุตสาหกรรมเกิดขึ้นมาได้ยังไง ทำไมในหลายๆ เมืองสหภาพแรงงานถึงเข้มแข็งและมีอำนาจต่อรองกับนายจ้าง ‘รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา’ ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.78

หลายเมืองเลือกใช้เทศกาลเป็นหนึ่งในเครื่องมือกระตุ้นเศรษฐกิจและสร้างภาพลักษณ์ของเมือง ไม่ว่าจะเป็นเทศกาลดนตรี ศิลปะ อาหาร หรือวัฒนธรรมท้องถิ่น เพราะช่วงเวลาของเทศกาลคือช่วงที่เมืองเปิดพื้นที่ให้ถูกใช้งานในรูปแบบใหม่ๆ ถนน ลานสาธารณะ หรือย่านที่เคยเงียบเหงาในวันปกติ กลับมีชีวิตชีวาและคึกคักมากขึ้นจากผู้คนที่เข้ามาใช้งานพื้นที่ . ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือเมืองที่เชี่ยวชาญในการจัดเทศกาลคริสต์มาส หลายเมืองในยุโรปใช้ช่วงเวลานี้เป็นมากกว่าการเฉลิมฉลอง แต่เป็นกลยุทธ์ของเมืองที่ทำต่อเนื่องยาวนาน ทั้งในแง่การออกแบบพื้นที่ ความปลอดภัย การจัดการฝูงชน และการเชื่อมโยงธุรกิจท้องถิ่น ตั้งแต่ตลาดคริสต์มาสขนาดเล็กในจัตุรัส ไปจนถึงการประดับไฟที่ขยายไปทั่วทั้งเมือง เทศกาลไม่ได้กระจุกตัวอยู่ในจุดเดียว แต่แทรกซึมอยู่ในชีวิตประจำวันของผู้คน . ความสำเร็จของเทศกาลคริสต์มาสในเมืองเหล่านี้ไม่ได้อยู่ที่ความยิ่งใหญ่ หากแต่อยู่ที่ความสม่ำเสมอและความเชี่ยวชาญ เมืองรู้ว่าควรใช้พื้นที่แบบไหน ควรดึงใครเข้ามามีส่วนร่วม และควรออกแบบประสบการณ์ยังไงให้ผู้คนรู้สึกอบอุ่น ปลอดภัย และอยากใช้เวลาในเมืองนานขึ้น เศรษฐกิจจึงค่อยๆ ฟื้นจากการใช้จ่ายเล็กๆ น้อยๆ ที่เกิดขึ้นทั่วเมือง มากกว่าการพึ่งพากิจกรรมขนาดใหญ่เพียงครั้งเดียว . แต่ทุกวันนี้ที่พฤติกรรมคนเริ่มเปลี่ยนไป เศรษฐกิจซบเซา และเกิดเหตุการณ์ความรุนแรงขึ้นบ่อยครั้งทำให้ผู้คนไม่สบายใจเหมือนเมื่อก่อน เทศกาลยังกระตุ้นเศรษฐกิจได้อยู่ไหม ‘รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา’ ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.77 

เคยสงสัยเหมือนกันไหมว่าทำไมประเทศไทยถึงมีแค่คำว่า ‘กรุงเทพฯ’ กับ ‘ต่างจังหวัด’ และทำไมความเจริญถึงกระจุกตัวอยู่ในเมืองหลวง . กรุงเทพฯ เติบโตในฐานะเมืองศูนย์กลางเดียวของประเทศมาอย่างยาวนานและรวมความเจริญเอาไว้หลายด้าน ตั้งแต่โรงเรียนชื่อดัง ห้างสรรพสินค้าชั้นนำ รถไฟฟ้า และแหล่งงานต่างกระจุกตัวอยู่ในเมืองหลวงเป็นหลัก การพัฒนาแบบนี้ทำให้คนต้องย้ายเข้ามาใช้ชีวิตหรือเข้ามาทำงานในกรุงเทพฯ จนความเหลื่อมล้ำระหว่างกรุงเทพฯ กับจังหวัดอื่นๆ ขยายตัวเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ ทั้งในด้านรายได้ การเข้าถึงบริการ สิ่งอำนวยความสะดวก และความก้าวหน้าในหน้าที่การงาน  . เพราะอะไรกรุงเทพฯ ถึงเป็นเมืองโตเดี่ยวที่สุดในโลก และจังหวัดอื่นๆ จะเจริญเทียบเท่ากรุงเทพฯ ได้ไหม ‘รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา’ ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.76  

เวลาพูดถึงการพัฒนาเมืองในกรุงเทพฯ หลายคนมักนึกถึงฝั่งพระนครก่อนเสมอ ด้วยโครงสร้างพื้นฐาน ศูนย์กลางเศรษฐกิจ และกิจกรรมต่างๆ ที่กระจุกตัวอยู่หนาแน่น แต่ถ้าข้ามแม่น้ำเจ้าพระยามาอีกฟาก เราจะพบกับฝั่งธนบุรี ที่ในอดีตส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ทางการเกษตร และชุมชนดั้งเดิม การพัฒนาจึงเกิดขึ้นช้ากว่าเพราะอยู่ห่างจากศูนย์กลางเมือง . ก่อนหน้านั้น ฝั่งธนบุรีเคยถูกมองว่าเป็นฝั่งที่พัฒนาได้ช้ากว่าฝั่งพระนคร แต่ช่วงหลังมานี้ภาพนั้นกำลังเปลี่ยนไป ฝั่งธนบุรีกำลังเติบโตด้วยการเข้าถึงของระบบขนส่งมวลชน และย่านอยู่อาศัยที่คึกคักมากขึ้น แม้ยังไม่ใช่ศูนย์กลางเศรษฐกิจหลักของเมือง แต่ก็เป็นอีกฟากที่กำลังเต็มไปด้วยโอกาสใหม่ๆ ทำให้หลายคนเริ่มตั้งคำถามว่า วันนี้ฝั่งธนฯ มีอะไรน่าสนใจ และกำลังเปลี่ยนไปในทิศทางไหนกันแน่ . ฝั่งธนฯ มีดีอะไร และทำไมคนย้ายมาฝั่งธนฯ ‘รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา’ ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.75  

สถานการณ์น้ำท่วมในภาคใต้ยังคงรุนแรงอย่างต่อเนื่อง ขณะนี้พื้นที่ประสบภัยครอบคลุมทั้งหมด 10 จังหวัด ได้แก่ สุราษฎร์ธานี กระบี่ นครศรีธรรมราช ตรัง พัทลุง สตูล สงขลา ปัตตานี ยะลา และนราธิวาส โดยเฉพาะอำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ที่นับว่านี่เป็นอุทกภัยครั้งใหญ่ที่สุดในรอบ 15 ปี นับจากเหตุการณ์ปี 2553 . ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ภัยพิบัติมีความถี่และความรุนแรงมากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ สะท้อนให้เห็นถึงผลกระทบของสภาพภูมิอากาศที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างสุดขั้ว และความจำเป็นที่ต้องเร่งปรับระบบการบริหารจัดการให้ทันต่อสถานการณ์ ทั้งในด้านการวางแผนระยะยาว การเตรียมพร้อมรับมือในระดับพื้นที่ และการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐาน ไปจนถึงการสื่อสารความเสี่ยงที่ชัดเจนและเข้าถึงประชาชนได้มากขึ้น เพื่อให้ทุกพื้นที่เตรียมตัวและลดความสูญเสียได้อย่างมีประสิทธิภาพมากกว่าเดิม.ทำไมปีนี้น้ำท่วมถี่ รุนแรง และที่ไม่เคยท่วมก็ท่วม และจะรับมือกับสถานการณ์น้ำที่เกิดขึ้นยังไง ‘รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา’ ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.74  . สุดท้ายนี้ พวกเรา Capital และ Healthy Space Forum ขอส่งกำลังใจให้ชาวภาคใต้ตอนล่างทุกท่านผ่านพ้นวิกฤตนี้ไปได้โดยเร็ว ขอให้ทุกคนปลอดภัย และขอให้สถานการณ์คลี่คลายกลับสู่ภาวะปกติในเร็ววัน

ทุกวันนี้พิพิธภัณฑ์ไม่ได้เป็นเพียงห้องเก็บสะสมของมีค่าหรือวัตถุโบราณอีกต่อไป แต่กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่ดึงดูดผู้คนจากทั่วโลกให้มาชมงานศิลปะระดับโลก เสพประสบการณ์ใหม่ๆ และสัมผัสสิ่งที่ถูกคัดสรรมาอย่างตั้งใจ พิพิธภัณฑ์จึงกลายเป็นหนึ่งในสถานที่ที่ทำเงินได้มหาศาล หนึ่งในความท้าทายของพิพิธภัณฑ์ คือแม้ผลงานหรือนิทรรศการจะน่าสนใจแค่ไหน แต่ผู้ชมส่วนใหญ่มักมาแค่ครั้งเดียว หากยังจัดแสดงเหมือนเดิมทุกปีก็ยากจะสร้างการกลับมาซ้ำ การมีพันธมิตรหรือเครือข่ายความร่วมมือ จึงเป็นกลยุทธ์สำคัญที่จะทำให้พิพิธภัณฑ์หมุนเวียนของจัดแสดง แลกเปลี่ยนผลงาน หรือสร้างโปรแกรมน่าสนใจร่วมกันได้ ทำให้เกิดกลุ่มลูกค้าใหม่ๆ อยู่เสมอ และทำให้พิพิธภัณฑ์กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สดใหม่ตลอดเวลา พิพิธภัณฑ์สำคัญกับเมืองยังไง ทำยังไงให้พิพิธภัณฑ์ดึงดูดผู้คนจากทั่วโลกได้ ‘รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา’ ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.73 ตอนนี้

รู้ไหมว่าวันที่ 8 พฤศจิกายนของทุกปี เป็นวันผังเมืองโลก (World Town Planning Day) เพื่อให้ทุกคนตระหนักถึงความสำคัญของการวางผังเมืองที่ดี ซึ่งเป็นรากฐานการพัฒนาเมืองและชุมชนให้เติบโตอย่างยั่งยืน วันนี้เริ่มมีมาตั้งแต่ ค.ศ. 1949 ตั้งต้นจากแนวคิดของ ศาสตราจารย์คาร์ลอส มารีอา เดลล่า เปาเลร่า แห่งมหาวิทยาลัยบัวโนสไอเรส ประเทศอาร์เจนตินา ผู้ซึ่งคิดว่าการวางผังเมืองควรคำนึงถึงทั้งสิ่งแวดล้อม ความสมดุล และความเป็นอยู่ของผู้คน การวางผังเมืองไม่ได้หมายถึงเพียงการจัดสรรที่ดินให้เหมาะสมเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงการยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน การขับเคลื่อนเศรษฐกิจ การพัฒนาสังคม และการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ เพื่อให้เมืองน่าอยู่และเป็นมิตรกับทุกคน ในวันผังเมืองโลก ผู้เชี่ยวชาญและผู้มีส่วนร่วมในการพัฒนาเมืองทั่วโลกจะมาร่วมแลกเปลี่ยนแนวคิดและประสบการณ์ เพื่อขับเคลื่อนแนวทางการวางผังเมืองให้สอดคล้องกับแนวคิดสากล กิจกรรมในวันนี้จะมีตั้งแต่การสัมมนา การประกวดผังเมือง ไปจนถึงกิจกรรมเผยแพร่ความรู้สู่สาธารณะ เพื่อสร้างความเข้าใจว่าการออกแบบเมืองที่ดีนั้นไม่ใช่แค่หน้าที่ของนักผังเมือง แต่เกิดจากความร่วมมือของทุกภาคส่วนในเมือง วันผังเมืองโลกมีประวัติความเป็นมายังไง และสำคัญยังไงกับชีวิตคนเมือง ‘รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา’ ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.72 ตอนนี้

สนามบินมักถูกสร้างให้อยู่นอกเมือง เพื่อช่วยลดปัญหาเสียงดังและมลพิษที่อาจรบกวนคนในพื้นที่อาศัยอยู่ รวมถึงเป็นไปตามมาตรฐานความปลอดภัยด้านการบิน การตั้งสนามบินห่างจากย่านชุมชนยังช่วยลดความเสี่ยงจากอุบัติเหตุ และทำให้มีพื้นที่เพียงพอสำหรับสร้างรันเวย์หรือขยายสนามบินในอนาคต  . อย่างสนามบินสุวรรณภูมิที่ตั้งอยู่ในจังหวัดสมุทรปราการ ห่างจากใจกลางกรุงเทพฯ ราว 25 กิโลเมตร แต่ในปัจจุบันเทคโนโลยีการบินก้าวหน้ามากขึ้น เช่น เครื่องยนต์เงียบลง ระบบควบคุมมลพิษ และมาตรการจำกัดเสียง ทำให้ผลกระทบเบาลงตามไปด้วย . เราจึงเริ่มเห็นแนวโน้มการพัฒนาพื้นที่รอบสนามบิน หรือที่เรียกว่า Aerotropolis ในหลายประเทศเปลี่ยนไป จากเดิมที่เน้นการแยกสนามบินให้ห่างจากเมือง กลายเป็นการนำพื้นที่เหล่านั้นมาพัฒนาให้เป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจ มีโครงสร้างพื้นฐานครบถ้วน และแหล่งธุรกิจที่เชื่อมโยงกับสนามบิน เช่น โรงแรม ศูนย์ประชุม สำนักงาน ห้างสรรพสินค้า รวมถึงคลัสเตอร์ธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับโลจิสติกส์ การผลิต เพื่อส่งเสริมการค้า การลงทุน และการเชื่อมต่อทางธุรกิจ  . การพัฒนาพื้นที่รอบสนามบินดีต่อชีวิตคนเมืองและเศรษฐกิจยังไง ‘รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา’ ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.71 ตอนนี้

เทศกาลฮาโลวีนในปัจจุบันได้ขยับขยายจากการละเล่นของเด็กๆ ไปสู่ปรากฏการณ์ทางวัฒนธรรมที่กลายเป็นแรงขับเคลื่อนทางเศรษฐกิจ ฮาโลวีนจึงไม่เพียงเป็นช่วงเวลาแห่งการแต่งกายแฟนซีเท่านั้น แต่ยังกลายเป็นเทศกาลที่สร้างรายได้ให้กับภาคธุรกิจ ทำให้เกิดแนวคิดทางการตลาดและกิจกรรมใหม่ๆ อย่างต่อเนื่อง .ในหลายประเทศ ร้านค้าและธุรกิจใช้โอกาสนี้ดึงดูดลูกค้า ขณะที่ภาคการท่องเที่ยวก็ได้รับประโยชน์จากการจัดกิจกรรมเฉพาะช่วงเทศกาล เช่น ขบวนพาเหรด การแต่งชุดแฟนซี และงานอีเวนต์ต่างๆ ซึ่งผลที่ตามมาคือ ฮาโลวีนได้กลายเป็นหนึ่งในตัวอย่างของเทศกาลที่ใช้ความหลอนและเล่นกับความกลัวของมนุษย์จนสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้มหาศาล.3 เมืองผีดุกับธุรกิจค้าความหลอนจะมีอะไรบ้าง ‘รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา’ ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.70 ตอนนี้

พรีเมียร์ลีก คือรายการแข่งขันฟุตบอลชิงแชมป์สโมสรสูงสุดแห่งเกาะอังกฤษที่ได้รับความนิยมในหมู่คอลูกหนังบ้านเรามาอย่างยาวนานกว่าสามทศวรรษ แฟนบอลแต่ละคนต่างก็มีทีมรักทีมชัง เป็นหนึ่งในป๊อปคัลเจอร์ที่แนบแน่นกับวิถีชีวิตและวัฒนธรรมของแฟนบอลทั่วโลก . ที่อังกฤษ พรีเมียร์ลีกไม่ได้เป็นเพียงแค่การแข่งขันกีฬาที่สร้างความตื่นเต้นเร้าใจเท่านั้น แต่ยังเป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมที่ทรงอิทธิพลที่สุดของประเทศ ขับเคลื่อนเศรษฐกิจของเมืองต่างๆ ทั่วสหราชอาณาจักรมาอย่างต่อเนื่อง ทั้งในด้านท่องเที่ยว สังคม ไปจนถึงการพัฒนาเมือง . พรีเมียร์ลีกดีต่อเศรษฐกิจเมืองยังไง ทำไมถึงเป็นมากกว่าการแข่งขันฟุตบอล ‘รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา’ ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.69 ตอนนี้

ตั้งแต่วันที่ 13 เมษายน เป็นต้นมาจนถึงวันที่ 13 เดือนตุลาคมนี้ รถไฟทุกสายในโอซาก้าจะแน่นขนัดไปด้วยผู้โดยสารทั่วโลก ที่ต่างมุ่งหน้าสู่เกาะยูเมะชิมะ (Yumeshima) เมืองโอซาก้า ประเทศญี่ปุ่น เพื่อร่วมเป็นส่วนหนึ่งของงานมหกรรมโลก (World Expo) ครั้งล่าสุด กับเวทีสำคัญของการนำเสนอเทคโนโลยีและนวัตกรรมแห่งอนาคต ภายใต้แนวคิด ‘Designing Future Society for Our Lives’ ที่คาดว่าจะมีผู้เข้าชม 150,000 คนต่อวัน รวมเป็นจำนวนกว่า 28.2 ล้านคน ตลอดระยะเวลา 6 เดือนของการจัดมหกรรมนี้ . งาน World Expo คืองานที่ทุกประเทศจะเอานวัตกรรมใหม่ๆ มาโชว์ นำเสนอแนวคิดหรือเทรนด์ในอนาคต ตั้งแต่เทคโนโลยีล้ำสมัย การออกแบบเมืองยั่งยืน ไปจนถึงนวัตกรรมด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อมที่มุ่งแก้ปัญหาระดับโลก . ญี่ปุ่นออกแบบงาน Osaka World Expo 2025 ยังไง ทำไมต้องลองมา World Expo สักครั้งในชีวิต ในงานมีอะไรน่าสนใจบ้าง และชาวเมืองจะได้อะไรหลังจบงานนี้ รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.68 ตอนนี้

ย้อนกลับไปเมื่อสองปีก่อน กรุงเทพฯ มีไกด์บุ๊กประจำย่านทรงวาดที่ชื่อว่า ‘Song Wat Guidebook : Love Letter to the Neighbourhood’ เขียนโดย ‘สตางค์–ภัทรียา พัวพงศกร’ แม้จะเป็นหนังสือเล่มบาง แต่อัดแน่นไปด้วยเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ ร้านรวงน่าสนใจ และผู้คนภายในย่าน ปีนี้เธอกลับมาอีกครั้งกับ ‘A Curious Guide to The Neighbourhood : Songkhla Old Town’ ไกด์บุ๊กเล่าเรื่องเมืองเก่าสงขลาที่เธอใช้เวลาเขียนกว่า 2 ปี สัมภาษณ์คนในย่านกว่า 140 คน ตั้งแต่เด็กอายุ 8 ขวบไปจนถึงคนอายุ 80  . ในคู่มือนำเที่ยวเล่มนี้จึงไม่ได้มีแค่สถานที่เที่ยวน่าไปหรือร้านอร่อยน่าลอง แต่มีเนื้อหาที่จะพาคุณผู้อ่านไปสัมผัสสงขลาในมุมที่หาอ่านหรือดูจากที่ไหนไม่ได้ ครอบคลุมตั้งแต่เรื่องวิถีชีวิตผู้คน กิน ดื่ม เที่ยว สถาปัตยกรรม ธุรกิจท้องถิ่นเก่าและใหม่ ไปจนถึงขยับออกมาเที่ยวนอกเมืองสงขลาอีกด้วย . ทำไมไกด์บุ๊กถึงยังสำคัญกับย่านและเมืองอยู่ในยุคที่คนอาจเลือกดูคลิปท่องเที่ยวมากกว่า capital city podcast ตอนนี้ รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) ชวนสตางค์-ภัทรียา พัวพงศกร มาพูดคุยกันถึงเสน่ห์ของย่านเมืองเก่าสงขลาและเบื้องหลังการทำ ‘A Curious Guide to The Neighbourhood : Songkhla Old Town’

อร่อย อยู่ตามริมถนนหรือทางเท้า เปิดดึก ราคาเป็นมิตร ซื้อง่ายขายเร็ว ใช่แล้ว เรากำลังพูดถึงร้านหาบเร่แผงลอยที่เป็นเหมือนสิ่งหล่อเลี้ยงปากท้องคนทำงาน แต่ในขณะเดียวกันก็ทำให้เมืองดูไม่สวยงามหรืออาจสร้างปัญหาให้กับเมืองได้ ถ้าจะบอกว่าร้านหาบเร่แผงลอยตกอยู่ในความสัมพันธ์แบบ hate-love relationship ของชาวกรุงเทพฯ ก็คงไม่ผิดนัก.ร้านหาบเร่แผงลอย ไม่ใช่แค่ร้านอาหารราคาถูก แต่ยังหมายถึงแหล่งอาหารที่เข้าถึงได้สำหรับคนจำนวนมาก โดยเฉพาะคนทำงานที่มีเวลาและงบจำกัด หากหายไป คนเมืองอาจต้องไปพึ่งพาทางเลือกที่แพงขึ้นหรือไม่สะดวกเท่าเดิม รวมถึงยังเป็นการตัดโอกาสการค้าขายของพ่อค้า แม่ค้ารายย่อยจำนวนมากอีกด้วย .ตัวอย่างที่น่าสนใจคือ Hawker Center ของสิงคโปร์ ที่จัดระเบียบร้านหาบเร่แผงลอยโดยให้ย้ายไปรวมกันอยู่ในศูนย์อาหารที่สะอาด ปลอดภัย และยังคงบรรยากาศแบบอาหารริมทางเอาไว้ บ้านเราจะทำแบบเดียวกันได้ไหม Hawker Center ดียังไง หรือจะหาทางออกและออกแบบพื้นที่ยังไงให้ร้านค้าและคนเดินถนนอยู่ร่วมกันได้โดยไม่มีใครเดือดร้อนและได้ประโยชน์ร่วมกันทั้งสองฝ่าย  . รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา’ ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.66 ตอนนี้

สภาพอากาศทั่วโลกกำลังเปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด เดี๋ยวแล้งจัด เดี๋ยวฝนมาผิดฤดูและตกหนักต่อเนื่อง จนระบบระบายน้ำไม่สามารถรองรับได้ทัน อย่างในกรุงเทพฯ เมื่อปริมาณน้ำฝนตกลงมามหาศาลพร้อมกัน ระบบท่อระบายน้ำที่วางไว้แต่เดิมก็ไม่เพียงพอ ทำให้เกิดปัญหาน้ำท่วมซ้ำๆ . เมื่อพูดถึงปัญหาน้ำท่วม แบ่งได้สามประเภทคือ น้ำเหนือ คือปริมาณน้ำที่ไหลจากภาคเหนือของประเทศไทย ไหลลงสู่ลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาในภาคกลาง น้ำฝนในพื้นที่ที่ระบายไม่ทัน และ น้ำหนุนจากทะเล คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ว่าเราจะหยุดฝนได้ยังไง แต่เป็นเราจะเตรียมรับมือกับฝนที่ตกหนักได้ยังไง . วิธีออกแบบเมืองให้รับมือกับน้ำท่วมจากฝนตกหนัก ทั่วโลกจัดการกับปริมาณน้ำฝนยังไง และน้ำฝนมีประโยชน์กว่าที่คิดเมื่อเราจัดการน้ำได้ดี ‘รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา’ ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.65 ตอนนี้

หลายคนอาจไม่รู้ว่า ‘รถราง’ เคยเป็นระบบขนส่งมวลชนสายหลักของประเทศไทย และบ้านเรายังถือเป็นประเทศแรกในทวีปเอเชียที่มีการใช้รถรางอีกด้วย . รถรางเริ่มมีในกรุงเทพฯ ตั้งแต่ปี 2430 แม้ในระยะแรกจะเผชิญกับปัญหาและอุปสรรคหลายด้าน แต่ก็พัฒนาต่อยอดจนได้รับความนิยมอย่างกว้างขวาง กลายเป็นการเดินทางที่สะดวก รวดเร็ว และทันสมัยที่สุดในยุคนั้น จนถึงสมัยรัชกาลที่ 7 รถรางในกรุงเทพฯ ได้ขยายเส้นทางให้บริการครอบคลุมถึง 7 สายหลัก สร้างรายได้ดีและเป็นสัญลักษณ์ของการพัฒนาเมืองในยุคนั้น ก่อนที่บทบาทจะค่อยๆ ลดลงและเลือนหายไปตามกาลเวลา . รถรางมีประวัติความเป็นมายังไง วิ่งจากไหนไปไหนบ้าง และทำไมทุกวันนี้ถึงเลิกวิ่งไปแล้ว? ‘รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา’ ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.64 ตอนนี้

ผลสำรวจในปี 2024 พบว่า กรุงเทพฯ เป็นเมืองที่มีค่าครองชีพอยู่ในอันดับ 235 ของเมืองทั่วโลก และไทยค่าครองชีพอยู่ในลำดับที่ 94 เมื่อเทียบกับ 146 ประเทศทั่วโลก แต่สิ่งที่น่าสนใจคือค่าครองชีพของคนไทยยังไม่ขยับขึ้นมากพอจะตามทันค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน . เมื่อค่าแรงต่ำ แต่รายจ่ายสูงขึ้นเรื่อยๆ คุณภาพชีวิตที่ดีก็น้อยลงไปด้วยเช่นกัน ซึ่งสิ่งเหล่านี้ไม่ได้แก้ด้วยการประหยัดอดออมหรือต้องบริหารการเงินให้ดีเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัยโครงสร้างทางเศรษฐกิจและนโยบายมาประกอบกัน เช่น การปรับขึ้นค่าแรงให้สัมพันธ์กับค่าครองชีพ มีขนส่งสาธารณะหลากหลาย ราคาเป็นมิตร ค่าเช่าที่อยู่อาศัยไม่แพงจนเกินไป ไปจนถึงสวัสดิการในการรักษาพยาบาล เพื่อให้คนไทยไม่เพียงแค่อยู่รอด แต่ยังมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นด้วย . ค่าครองชีพไทยแพงจริงไหมเมื่อเทียบกับเมืองทั่วโลก และจะออกแบบเมืองยังไงให้ผู้คนมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.63 ตอนนี้

ในภาวะปกติ เมืองคือศูนย์รวมของการใช้ชีวิตและกิจกรรมทางเศรษฐกิจ แต่เมื่อสถานการณ์เปลี่ยนไป จากความปกติสุขสู่ความขัดแย้ง บทบาทของเมืองก็ย่อมเปลี่ยนไปด้วยเช่นกัน การวางแผนและการจัดการเมืองในพื้นที่ที่มีความอ่อนไหวทางภูมิรัฐศาสตร์อย่างชายแดน จึงเป็นโจทย์ที่ซับซ้อน เพราะต้องพิจารณาทั้งมิติทางเศรษฐกิจ สังคม และความมั่นคงไปพร้อมกัน . จากสถานการณ์เมืองแถบชายแดนที่เกิดขึ้น มาพร้อมกับความท้าทายด้านการวางผังเมืองอย่างเลี่ยงไม่ได้ และทำให้เห็นถึงความจำเป็นในการพิจารณาการวางผังเมืองตามแนวชายแดนอย่างรอบด้าน ซึ่งแนวคิดในการวางผังเมืองชายแดน คือ 'เมืองหลักชายแดน (Anchor Town)' และ 'เมืองชายแดน (Border Town)' ที่ถูกออกแบบมาให้ประชาชนทุกคนสามารถใช้ชีวิตได้อย่างปลอดภัยทั้งในยามปกติและยามที่เกิดความขัดแย้งขึ้น . เมืองชายแดนมีการก่อร่างสร้างตัวอย่างไร เปลี่ยนแปลงไปตามสถานการณ์โลกอย่างไร ผลจากการเปลี่ยนแปลงเหล่านั้นส่งผลกระทบต่อชีวิตผู้คนอย่างไร และเราจะออกแบบเมืองยังไงเมื่อความขัดแย้งเกิดขึ้นได้ตลอดเวลา ดร.พนิต ภู่จินดา ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วใน Podcast Capital City EP.62 ตอนนี้

บนท้องถนนบ้านเรา หลายคนน่าจะคุ้นชินกับภาพเสาไฟฟ้าที่เต็มไปด้วยสารพัดสายไฟพันกันยุ่งเหยิง บางเส้นห้อยลงมาใกล้ศีรษะ บางเสาก็เอนจนกลัวจะล้มลงมาในวันฝนตกหนัก จนหลายคนอาจจะตั้งคำถามว่า ‘ทำไมไม่เอาสายไฟลงดินให้หมดไปเลย เมืองจะได้สวยและปลอดภัย?’ . การเอาสายไฟลงดินมีประโยชน์มากกว่าการทำให้ถนนดูสะอาดตา แต่เป็นการเพิ่มความปลอดภัย ลดความเสี่ยงจากไฟฟ้าลัดวงจร และอัคคีภัยต่างๆ แต่ในอีกมุมหนึ่ง เมืองไม่อาจเอาสายไฟลงดินได้ทุกที่ในทันที เนื่องจากต้องใช้ต้นทุนสูงมาก และยังต้องจัดการกับสิ่งที่ซ่อนอยู่ใต้ถนน ทั้งท่อประปา ท่อระบายน้ำ หรือระบบสื่อสารอื่นๆ แถมการขุดถนนเพื่อวางสายไฟยังสร้างผลกระทบต่อการจราจรและชีวิตประจำวันของผู้คนไม่น้อย  . การเอาสายไฟลงดินคุ้มค่าแค่ไหน เกณฑ์การเลือกถนนที่จะเอาสายไฟลงดินคืออะไร และทำไมบางย่านถึงเอาสายไฟลงดินได้ ทำไมบางย่านถึงทำไม่ได้ ดร.พนิต ภู่จินดา ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วใน Podcast Capital City EP.61 ตอนนี้

ในอดีต เมื่อเราพูดถึงอาคารหนึ่งหลัง เรามักนึกถึงสิ่งปลูกสร้างที่มีจุดประสงค์เพียงอย่างเดียว เช่น อาคารสำนักงานมีไว้ทำงาน ห้างสรรพสินค้ามีไว้ช้อปปิ้ง หรือคอนโดมีไว้พักอาศัย แต่เมื่อเมืองขยายมากขึ้น วิถีชีวิตของผู้คนในสังคมก็เปลี่ยนแปลงตาม . ทุกวันนี้ ผู้คนใช้ชีวิตซับซ้อนมากขึ้น การทำงานไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในออฟฟิศ ร้านกาแฟกลายเป็นที่นัดพบและที่ทำงานชั่วคราว ที่อยู่อาศัยต้องใกล้กับสิ่งอำนวยความสะดวกในชีวิตประจำวันมากกว่าเดิม อาคารที่ให้บริการเพียงอย่างเดียวจึงเริ่มไม่ตอบโจทย์วิถีชีวิตของคนรุ่นใหม่อีกแล้ว.จากแนวโน้มแบบนี้ เมืองทั่วโลกจึงเริ่มหันมาใช้แนวคิดการออกแบบเมืองให้เป็น mixed-use การใช้พื้นที่แบบผสมผสาน หรือก็คืออาคารหนึ่งหลังไม่ได้ทำหน้าที่เพียงอย่างเดียวอีกต่อไป แต่มีกิจกรรมหลากหลาย เช่น เป็นออฟฟิศ ห้าง โรงแรม และคอนโด รวมอยู่ในที่เดียวกันได้ . mixed-use คืออะไร ดีต่อคุณภาพชีวิตและเศรษฐกิจเมืองยังไง และทำไมทั่วโลกถึงหันมาพัฒนาเมืองด้วย mixed-used ดร.พนิต ภู่จินดา ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วใน Podcast Capital City EP.60 ตอนนี้

บ้านเรือนญี่ปุ่นสีเดียวกันเรียงรายดูเป็นระเบียบเรียบร้อย ปารีสมีเฮ้าสมานอพาร์ตเม้นต์ (Haussmannian-style apartment) อาคารสูง 5-6 ชั้นที่สร้างจากหินสีครีมอ่อนและระเบียงเหล็กดัดอันเป็นเอกลักษณ์ หรืออย่างเกาะซานโตรินี ประเทศกรีซก็ออกแบบอาคารบ้านเรือนเป็นทรงกล่องสีขาว ตัดกับกรอบประตู-หน้าต่างด้วยสีฟ้าสด การกำหนดสีและรูปร่างหน้าตาของตึกให้ไปในทิศทางเดียวให้ความรู้สึกเป็นโทนเดียวกัน สวยงาม และเป็นระเบียบเรียบร้อย . แนวคิดแบบนี้เรียกกว่า ‘urban design guideline’ หรือกฎระเบียบในการออกแบบเมืองที่ต้องเป็นโทนเดียวกัน หรือใช้แบบแผนเดียวกัน ซึ่งหลายเมืองทั่วโลกใช้เป็นเครื่องมือกำหนดเรื่องสัดส่วนอาคาร สี วัสดุ ไปจนถึงรายละเอียดเล็กๆ อย่างรั้ว ป้าย หรือโคมไฟถนน เพื่อสะท้อนความต้องการของพื้นที่ สะท้อนตัวตน และสร้างคาแร็กเตอร์หรือภาพจำที่ดีให้กับเมืองนั้นๆ .พอเห็นแบบนี้แล้ว หลายคนอาจจะรู้สึกว่าตัดภาพมาที่บ้านเรา อาคารส่วนใหญ่ไม่ได้ไปในทิศทางเดียวกัน บางตึกสีอ่อน บางตึกสีสด บางตึกมีทุกสีรวมกัน หรือบางตึกก็ออกแบบคนละสไตล์แต่อยู่ใกล้กัน แต่รู้หรือไม่ว่าจริงๆ แล้ว ประเทศไทยมี urban design guideline มาตั้งแต่รัชกาลที่ 5 แล้ว . จะคุมโทนเมืองให้สวยงามต้องทำยังไง ที่ไหนของบ้านเราที่ออกแบบโดยใช้ urban design guideline และการคุมโทนเมืองนั้นดีต่อเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิตยังไง รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วใน Podcast Capital City EP.59 ตอนนี้