ABD’nin Venezuela’da Başkan Maduro’yu kaçırması, Aralık 2025’te yayınlanan Ulusal Güvenlik Stratejisi Belgesi’nde yazılanların hayata geçirilmesi gibiydi. Batı Yarımküre’yi egemenlik alanı ilan eden, Avrupa’ya sert eleştiriler getiren, NATO ile somutlaşan güvenlik stratejisini sarsan Trump’tan bundan sonra neler görebileceğimizi ve Türkiye’nin neler yapması gerektiğini Oksijen yazarı Sedat Ergin değerlendirdi.
Hephaistos isminin kökeni tam olarak Grekçe değil; büyük olasılıkla Helen öncesi (Pre-Hellenic) bir dile dayanıyor. Girit'teki Knossos'ta bulunan Lineer B tabletlerinde "A-pa-i-ti-jo" olarak geçmesi, kültünün Miken dönemine kadar uzandığını kanıtlıyor.
Mitolojide fiziksel engeli (topallığı) olan tek tanrı. Doğumuyla ilgili iki ana anlatı var:
Hera'nın Tek Başına Doğurması: Hesiodos'a göre Hera, Zeus'un Athena'yı tek başına (kafasından) doğurmasına misilleme olarak Hephaistos'u babasız dünyaya getirir. Ancak çocuk sakat doğunca, Hera utancından onu Olympos'tan aşağı atar.
Homeros'un İlyada eserindeki bir başka versiyona göre ise; Zeus ve Hera arasındaki bir kavgada annesini savunduğu için babası Zeus tarafından gökten atılır. Bir gün boyunca düşmüş ve Lemnos adasına çakılarak sakat kalır.
Deniz tanrıçaları (Thetis ve Eurynome) tarafından büyütülülür. Bu arada Thetis önemli bir detay çünkü Troya savaşında silahlarını savaş meydanında bırakan Akhilleus’un annesi. Oğlu savaşa yeniden dönmek istediği zaman Hephaistos’a gidiyor Thetis ve oğlu için ricacı oluyor. Hephaistos onu büyüten tanrıçaya hayır diyemiyor ve Akhilleus’un o meşhur kalkanını yapıyor.
Hephaistos, tanrıların "mimarı" ve "zanaatkarı". Olympos'taki tüm görkemli saraylar, tanrıların tahtları ve mücevherleri onun elinden çıkar. Zeus'un yıldırımları, Akhilleus'un zırhı, pandoranın yaratılması, mitolojinin ilk robotları olarak kabul edilen üç ayaklar…
Bu arada Hephaistos, onu Olympos’tan attığını düşündüğü annesinden intikam almak için ona muhteşem, altın bir taht yapar ve hediye olarak gönderir. Hera tahta oturduğu an, görünmez kelepçeler onu bağlar. Hiçbir tanrı onu kurtaramaz. Hera'nın serbest kalması için Hephaistos'un Olimpos'a dönmesi gerekir. Ancak o, annesine olan öfkesi nedeniyle dönmeyi reddeder. Onu ikna eden kişi tanrı Dionysos olur; Hephaistos'u sarhoş ederek bir eşeğin üzerinde Olimpos'a getirir.
Annesini serbest bırakır ancak bu bir barışmadan ziyade bir "pazarlık" sonucudur. Karşılığında güzellik tanrıçası Afrodit ile evlenmeyi talep eder.
Bir diğer görüşe göre, Tanrıların babası Zeus, Aphrodite’nin güzelliği yüzünden tanrılar arasında savaş çıkmasından korktuğu için onu en çirkin tanrı olan topal demirci Hephaistos ile evlendirir. Ancak Aphrodite, bu evlilikten mutsuz olur ve savaş tanrısı Ares ile uzun süreli bir yasak aşk yaşar.
Hephaistos, eşi ve Ares’in kendisini aldattığını öğrenince yatay görünmez, metalden bir ağ örer. İki aşık yatağa girdiğinde ağ üzerlerine kapanır ve Hephaistos tüm Olimpos tanrılarını onları bu halde görmeleri için çağırarak rezil eder.
Diğer tanrılar genellikle soyluluğu ve estetik mükemmelliği temsil ederken, Hephaistos alın terini ve el emeğini temsil eder.
Atina'da Athena ile birlikte zanaatkarların koruyucusu olarak tapınım görür. Atina Agorası'ndaki Hephaisteion (Hephaistos Tapınağı), günümüze en iyi durumda ulaşmış Antik Yunan tapınaklarından biridir.
Roma mitolojisindeki karşılığı Vulcanus'tur. Atölyesinin Etna Yanardağı'nın altında olduğuna ve yanardağ patlamalarının onun örsüne vurduğu darbeler olduğuna inanılırdı.
Süper Kupa’dan ne bulduk, ne bekliyoruz? Programa Galatasaray-Trabzonspor ve Fenerbahçe-Samsunspor yarı finallerinden söz açarak giren Yaz Deftere ekibi, odağına finali alıyor. Formatın devşirildiği yer olarak İtalya ve İspanya’daki Süper Kupa formatları, bir maç yerine üç maç oynatmanın finansal getirileri, Adana-Gaziantep-İstanbul üçgeninde maçın seyircisinin kim olacağı tartışmaları, Süper Kupa’nın Suudi Arabistan’dan getirdiği mirası, Uzak Şehir’in reyting raporlarındaki dominasyonu bu bölümün konuları arasında.Peki pek çok şeyi kenara ayırırsak Galatasaray-Fenerbahçe finalinden ne bekleyebiliriz? Bir kupa finali neden lig maratonundaki bir maçtan ayrılır? İki ezeli rakibin kupalarda karşılaştıkları maçların farklı atmosferi ve Sadettin Saran yönetiminin final müsabakasına bakışını ele alan İnan Özdemir ve Bağış Erten, Galatasaray orta sahasının Fenerbahçe’yi nasıl karşılayacağını, Victor Osimhen’in yokluğunun yaratacağı etkiyi ve Domenico Tedesco’nun nasıl bir oyun anlayışıyla takımını sahaya süreceğini analiz ediyor.Rüzgâra Karşı’da ilk gittiğimiz başlık ise Fenerbahçe Beko’nun formu oldu oldu. Sarı-lacivertli takımın yakaladığı ivme, Talen Horton-Tucker’ın çıktığı seviye, koç Sarunas Jasikevicius’un takım üzerindeki dokunuşları… Peki Nando de Colo'nun üç buçuk sene sonra İstanbul’a dönmesini nasıl yorumlayabiliriz? Bu hamle, Chris Silva transferiyle birlikte, Fenerbahçe’yi Avrupa’nın bir numaralı kupasına bir kez daha talip hale getirebilir mi? Chelsea’nin ve Manchester United’ın Enzo Maresca ve Ruben Amorim’in görevlerine son verme kararları İngiltere futboluna dair bir şey anlatıyor mu? Bugünlerde koltuğu sallanan Arne Slot başta olmak üzere pek çok hoca, sezon sonunda aynı koltukta oturmaya devam edebilir mi? Peki Chelsea'nin Liam Rosenior hamlesi ne söylüyor?Bağış Erten ve İnan Özdemir'le Yaz Deftere, her hafta yeni bölümüyle Oksijen TV ve Oksijen Podcast'te.
Bu yıl yapay zeka ile üretilen görüntüler sosyal medyanın gündemine oturdu. Başta, WhatsApp gruplarında yakınlarımıza takıldık, “Bunun yapay zekayla yapılmış olduğunu anlamamış olamazsın” dedik. Sonra hayvanlar ve bebekler hiç olmayacak durumlarda karşımıza çıktı. Her yeni güncelleme görüntüleri daha da gerçekçi bir hale getirdi. Peki gördüklerimizin hangisinin geçek olduğunu nasıl anlayacağız? Yapay zekanın yaratıcılarından olan Geoffrey Hinton bu konuyla ilgili ne düşünüyor. Teknoloji editörü Çiçek Çizme Devge, Oksijen Gazetesi’nden Zeynep Atmaca’ya anlattı.
Yeni oyunu Fora'yla tiyatro sahnesinde olan Şükran Ovalı, Oksijen’de Gülay Afşar’ın konuğu oldu. Çekimleri devam eden Organize İşler'deki rolünden özel hayatına, yer aldığı dizi ve filmlerden estetik iddialarına kadar pek çok konuyu konuştu.
Yaz Deftere ekibi, 2025’in son gününde geride bıraktığımız yılı masaya yatırıyor ve sorular soruyor. 2025'ten geleceğe ne kalacak? 2050'de neleri hatırlayacağız? Süper Lig gündemindeki bahis ve kumar soruşturmasını nasıl okuyacağız? EuroBasket 2025’te ve Dünya Kadınlar Voleybol Şampiyonası’nda elde ettiğimiz ikincilikler zirveye doğru gidecek bir başlangıç mı yoksa zirvenin ta kendisi miydi? Kaybederek öğrenme anlatısına ve 2002 Dünya Kupası’nda sonra yaşadığımız boşluğa referans veren İnan Özdemir ve Bağış Erten, Kenan Yıldız, Arda Güler ve Alperen Şengün gibi genç oyuncuların geleceğe dair vadettiklerini ele alıyor.Peki İnan’ın Paris’te takip ettiği Pacers-Spurs maçları NBA’in geleceğine dair ne anlatıyor? Fenerbahçe Beko’nun Avrupa’nın zirvesine çıktığı şampiyonluk yolculuğu ve Oklahoma City Thunder’ın NBA şampiyonluğu, Spurs denilince akla gelen şeyi tekrar dünyamıza mı getirdi? Paris Saint-Germain’in Messi-Neymar-Mbappe üçlüsüyle yollarını ayırdıktan sonra Şampiyonlar Ligi şampiyonu olması bu konuya bir örnek mi? Obradovic, Messina ve Popovich gibi isimleri nasıl görmek gerekiyor? 2025 yılı, Guardiola için sonun başlangıcı olabilir mi?Aryna Sabalenka ile Nick Kyrgios’un oynadığı Battle of the Sexes maçı neden bir tür ‘tekrar’ haline geldi ve bu çağın ürünü oldu? Billie Jean King, Kareem Abdul-Jabbar ve Muhammed Ali gibi isimlerin platformlarını kullanma biçimi, Black Lives Matter hareketi, sporun sahneleşme biçimi, 2050 yılında Tadej Pogacar’ı hangi ifadelerle ve sıfatla anlatacağımız, Alain Delon ve Brigitte Bardot’u hatırlama reflekslerimiz ve dahası bu bölümün konuları arasında.Bağış Erten ve İnan Özdemir'le Yaz Deftere, her hafta yeni bölümüyle Oksijen TV ve Oksijen Podcast'te.
Gök titanları Koios ve Phoebe’nın kızı olan Leto’nun diğer çocuğu Apollon’un karakteri farklılıkları barındırıyor. Elindeki lir müzik ve sanatı, başındaki defne tacı hem zaferi hem de Daphne'ye olan aşkını, gümüş yayı ve oku hem şifa dağıtan hem de hastalık getiren gücünü simgeler.
Anneannesi Phoebe, Delphoi Kehanet Merkezi’nin kurucusu ve torunu Apollon’a bıraktı ve o zamandan sonra Apollon kehanetin de tanrısı oldu. Merkez kurulduktan sonra kehanetleri ileten kişiye Pythia denirdi. Süreç oldukça katı kurallara bağlıydı: Pythia, Kastalia Pınarı'nda yıkanarak arınır ve defne yaprakları çiğnerdi. Tapınağın en iç kısmındaki (Adyton) yarığın üzerine yerleştirilen tripodun üzerine otururdu. Yerden çıkan etilen gazı (modern araştırmalar bu gazın varlığını doğrulamıştır) onu transa sokardı. Pythia'nın anlaşılmaz mırıltıları, rahipler tarafından genellikle çift anlamlı, gizemli şiirler veya vecizeler şeklinde "tercüme" edilirdi.
Efsanelerin ötesinde, merkezin nasıl keşfedildiğine dair daha "doğal" bir anlatı da vardır. Hikayeye göre, Parnassos Dağı eteklerinde keçilerini otlatan Koretas isimli bir çoban, bazı keçilerinin yerdeki bir çatlaktan çıkan gazları soluduktan sonra garip hareketler yaptığını, sıçradığını ve tuhaf sesler çıkardığını fark eder. Çoban çatlağa yaklaşıp gazı kendisi soluyunca, geleceğe dair vizyonlar görmeye başlar. Bölge halkı buranın kutsal bir yer olduğuna karar verir ve çatlağın üzerine bir tripod (üç ayaklı ocak) yerleştirilerek ilk kehanetler alınmaya başlanır.
Bu arada dünyanın merkezini belirten Omphalos’un (Göbek Taşı) da Delphoi’da olduğunu hatırlatalım.
Ve gelelim farelerin efendisi olarak Apollon’a… Troya Savaşı’nda oklarıyla veba salan Apollon için yapılan Smintheus Tapınağı ve farelerin hikayesi bu tanrının bambaşka bir yönünü gösteriyor.
Büyük aşkı Daphne’den yüz bulamaması, Daphne’nin onunla olmaktansa bir ağaç olmaya razı olması Apollon’un da red edilebileceğini hatırlatır. Apollon, aşk tanrısı Eros'un okçuluğuyla dalga geçince Eros intikam alır. Apollon’a altın (aşk) oku, su perisi Daphne'ye ise kurşun (nefret) oku fırlatır. Apollon Daphne’nin peşinden koşar, ancak Daphne ondan kaçmak için babası nehir tanrısından yardım diler ve bir defne ağacına dönüşür. Apollon, o günden sonra defne yapraklarını kendine sembol seçer.
Ve Myrsyas… Kibirli ve yetenekli olan Apollon, lir çalmakta ustadır. Satir Marsyas, Athena'nın attığı flütü bulup ustalaşınca Apollon'a meydan okur. Yarışmayı kazanan Apollon, kibrinden dolayı Marsyas'ı cezalandırarak derisini yüzer. Bu hikaye, tanrının kıskançlığından çok sanatın gücünü simgeler.
Bu noktada Apollon’a hizmet eden ve sanatın çeşitli dallarını tüm dünyaya yayan Mouse’lardan yani ilham perilerinden söz etmeden olmaz…
Ve bölüm bir soru ile bitiyor: Apollon ve Artemis aslında aynı tanrının yansımaları mıydı?
-
Mitolojiyi Anlama Rehberi
Klasik filolog ve gazeteci Pınar Çelikel ve klasik filolog ve eski çağ tarihçisi Emre Poyraz bu podcast serisini mitoloji sevenler için hazırlıyorlar. Kulaktan dolma hikayelerle değil Eski Yunanca orijinal metinlerinden aldıkları bilgilerle Olympos’tan, tanrıların dünyasından söz ediyorlar. Zeus, Hera, Athena, Apollon, Artemis, Aphrodite, Hermes, Dionysos ve Hephaistos kimdi? Günümüz dünyasında yaşasalar karşılıkları ne olurdu? Mitoloji aslında bize ne demek istiyor? Her bölümde ayrı bir mitos, ayrı bir tanrı…
Bir gıdanın sağlıklı mı sağlıksız mı olduğunu hangi kriterler belirler? Gıda güvenliği konusundaki endişelerimizde haklı mıyız? Eve sokulmaması gereken gıdalar hangileri? Sosyal medyadaki beslenme tavsiyeleri ve influencer'lara güvenmeli miyiz? Uzman Gıda Mühendisi Tuğba Bayburtluoğlu, Oksijen için cevapladı.
Yılın kelimeleri arasına giren 'slop'; yapay zeka tarafından üretilen, hiçbir anlamı olmayan, tamamen hızlı tüketim için düşünülmüş kısa video içerikleri için kullanılıyor.
Teknolojist ve Oksijen yazarı Ayşegül İldeniz, internet kullanıcılarını esir alan AI slop'un neden bu kadar popülerleştiğini ve endişeye gerek olup olmadığını İlke Gürsoy'a değerlendirdi.
Oksijen yazarı Elçin Yahşi ve akademisyen Aylin Dağsalgüler, Dizi Gündemi Podcasti’nde bu hafta 2025’e veda ederken geride bıraktığımız sezonunu değerlendirdi.
Birkaç bölümde yayından kaldırılan diziler, geçen sezonun parlayan işlerinin hızlı düşüşü, hiç beklenmeyen sürprizler ve star sisteminin çatırdadığı bir sezonun ardından: 2025 gerçekten dibi gördüğümüz yıl mı?
Çocuğunuz okula başlar başlamaz hayatınızın ayrılmaz parçası olan o gruba hoşgeldiniz! Burası Veli WhatsApp Grubu... Gazeteci Bahar Çuhadar ve yazar Ceren Ceran, annelikle birlikte otomatik yüklenen veli whatsapp grubu mesailerinden yola çıkıyor ve her bölümde veli olma halleri üzerine bazen çok ciddi bazen çok gülerek sohbet ediyor.Bu bölümde okullardaki "çocuk tiyatroları" ve "robotik kodlama dersleri" gibi etkinlikleri masaya yatırıyoruz. Bu etkinliklerin çocuklara faydası mı var yoksa zararı mı? Çocuklarımızı bu etkinliklere göndermek zorunda mıyız? İyi dinlemeler....
Favori spor kitaplarınız neler? İnan Özdemir ve Bağış Erten, 2025’in sonlarına yaklaştığımız bugünlerde dev bir konuyu, spor kitapları külliyatını masaya yatırıyor. Ama öncesinde geçen haftadan kalan bir muhabbet olarak yılın kelimeleri var. İzleyicilerimizden gelen yapı, mağduriyet, vasatlık, ama gibi kelimelere giden ikili, sonrasında Can Kozanoğlu’nun Bıçkın ve Ağlak’ından ve Halit Kıvanç’ın Beckenbauer Futbol Okulu kitabından bahsediyor. Devamında ise sonu zor gelen bir sohbet… Eduardo Galeono’nun Gölgede ve Güneşte Futbol’unu tarihte nereye koymak gerekiyor? Bugünlerde kitaplar ile filmler/belgeseller nasıl çarpışmaya başladı? Spor kitaplarının ulus inşa sürecindeki katkısını nasıl okumalıyız? Mit kurucu özelliğinin yanı sıra mit yıkıcı özellikler barındıran spor kitapları geçmişte mi kaldı? Sam Smith’in kaleme aldığı Jordan Rules tekrarlanabilir bir yazın örneği mi? Gazeteciliğin gereklilik olarak gördüğü mesafe ile görüntünün ortadan kaldırdığı mesafe nasıl bir ayrıma işaret ediyor? Norman Mailer’in kaleme aldığı Fight (Dövüş) neden spor kitapları arasında farklı bir yerde duruyor?Peki ülkemizde durum ne? EURO 1996 zamanı ülkemizde yayımlanan futbol yazılarında kitaplar nasıl yer aldı? Bu Maçı Alıcaz, Futbol ve Kültürü, Dünya Kupası kitabı, İthaki Yayınları’ndan çıkan çeviriler, Türkçeye kazandırılan Jonathan Wilson külliyatı, Mehmet Yüce ve Şevket Furkan Erbay’ın verdiği katkılar, İlhan Özgen’in Futbol Tarihi 101’i bizi nereye götürüyor?Santrforun Rüyası, Vahşiler ve Duygusallar ve Tribünden Palavra Anılar gibi eserler nasıl oluyor da edebiyat ile gazeteciliğin kesişiminde yer alıyor? New Journalism akımının önde gelen isimlerinden Gay Talese’nin kaleme aldığı Frank Sinatra ve Joe DiMaggio yazıları neden bugün hâlâ bir abide olarak görülüyor? Bağış Erten’in favorilerinden Trautmann's Journey, İnan Özdemir’in Yaşama Çevrilen Pedal’ı, Laurent Fignon’un yazdığı Gençtik ve Kaygısızdık, vasat bir bisikletçi olan Paul Kimmage’ın Rough Ride’ı, The Miracle of Castel Di Sangro, Ayağa Oyna Pohnpei, Nick Hornby’nin My Favorite Year’ı, İnan Özdemir’in tüm sırlarını açığa vurduğu Off to the Races ve dahası Yaz Deftere’nin yeni bölümünde.Bağış Erten ve İnan Özdemir'le Yaz Deftere, her hafta yeni bölümüyle Oksijen TV ve Oksijen Podcast'te.
Hesiodos’a göre mitos Leto’nun Zeus ile birlikte olmasıyla başlar. Apollon ve ikiz kardeşi (gerçi bu ikizlik meselesi biraz tartışmalı) Artemis, onların çocukları. Resmi eş Hera, Leto'nun doğum yapabileceği her yeri lanetleyince, Leto yüzen bir ada olan Delos'a sığınır.
Leto önce Artemis’i doğurur. Artemis doğar doğmaz annesine yardım eder ve kardeşi Apollon’un doğumuna ebelik yapar. Kimi hikayeler annesinin çok acı çektiğini gördüğü için çocuk sahibi olmamaya yemin ettiğini söyler. Ancak bir yandan da Artemis hem doğumların hem de iffetin tanrıçası sayılır. 9 gün 9 gece sürer doğum.
Burada anlatılar ikiye ayrılıyor kimi diyor ki Apollon’un doğumuyla birlikte Delos adası altın bir ışıkla kaplanır ve deniz tanrısı Poseidon, adayı denizin dibine sütunlarla sabitleyerek onu onurlandırır. Bir diğer görüş de izin vermediği halde başlayan doğumdan haberi olan Hera’nın korkusuyla Leto’nun Apollon’u Lykia’da doğurduğu söylenir.
Artemis, Yunan mitolojisinin en güçlü, bağımsız ve "dokunulmaz" tanrıçalarından biridir. Apollon’un ikiz kardeşi olan bu avcı tanrıça, genellikle vahşi doğayı koruması ve bekaretine olan düşkünlüğüyle bilinir. Onun başına gelen olaylar genellikle sınırlarını ihlal eden ölümlülerle veya tanrısal görevleriyle ilgilidir.
Artemis henüz üç yaşındayken babası Zeus’un dizine oturur ve ondan birkaç dilekte bulunur.
• Hiçbir zaman evlenmemek (ebedi bekaret).
• Kendine ait gümüş bir yay ve ok.
• Dağlarda özgürce dolaşmak.
• Kısa bir avcı tuniği ve kendisine eşlik edecek su perileri (nympalar).
Zeus bu dilekleri kabul eder ve Artemis, Olimpos'un entrikalarından uzak, ormanların kraliçesi olur.
Hakkında anlatılan o kadar çok mitos var ki, onu nehirde yüzerken gören Akteon’un başına gelenler, en yakın arkadaşı Orion, Troya Savaşı’na kadar giden Agamemmon’un gemilerinin lanetlenmesi…
Elbette bunlardan söz ediyoruz. Ancak Hellen coğrafyasındaki Artemis ile Anadolu’daki Artemis arasındaki farklar asıl konumuz. Doğanın tanrısı aslında bize neler söylemek istiyor?
-
Mitolojiyi Anlama Rehberi
Klasik filolog ve gazeteci Pınar Çelikel ve klasik filolog ve eski çağ tarihçisi Emre Poyraz bu podcast serisini mitoloji sevenler için hazırlıyorlar. Kulaktan dolma hikayelerle değil Eski Yunanca orijinal metinlerinden aldıkları bilgilerle Olympos’tan, tanrıların dünyasından söz ediyorlar. Zeus, Hera, Athena, Apollon, Artemis, Aphrodite, Hermes, Dionysos ve Hephaistos kimdi? Günümüz dünyasında yaşasalar karşılıkları ne olurdu? Mitoloji aslında bize ne demek istiyor? Her bölümde ayrı bir mitos, ayrı bir tanrı…
Adile Naşit’in hayatını anlatan, Çağan Irmak’ın yönettiği “Adile” filminin senaristi yazar Nermin Yıldırım Oksijen’de Zeynep Miraç’ın konuğu oldu.
Eski Merkez Bankası Başekonomisti ve Bilkent Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Hakan Kara Oksijen'de Güzem Yılmaz Ertem'e konuk oldu.*Enflasyonu düşürmek için büyümeden feragat etmek kaçınılmaz. *Önümüzdeki yıl enflasyon yüzde 25 civarında, faiz yüzde 30'larda olabilir. *Enflasyonun beklenenden yüksek çıkmasının nedeni sıkılaştırmaya geç başlanması.*Asgari ücret artışı yüzde 25'in altında olmayacak gibi görünüyor.
"Bak Postacı Geliyor" filminin yönetmeni Yüksel Aksu ve başrolleri Ozan Akbaba ile Deniz Barut Oksijen'de Gülay Afşar'ın konuğu oldu.Uzak Şehir dizisindeki Cihan Albora karakteri bir fenomene dönüşen Ozan Akbaba sinema perdesinde, 1950'lerin sonunda küçük bir Ege kasabasında yaşayan posta memuru Osman'ı canlandırıyor.
Taşacak Bu Deniz'deki kadın cinayeti sahnesi, Eşref Rüya'nın çok tepki çeken 'aldatma' diyaloğu, Kıskanmak dizisinin şiddet sahneleriyle artan reytingi, HBO Max dizisi Jasmine'e RTÜK engeli, Sahtekarlar ekibinden senarist Sema Ergenekon'un ayrılması ve Uzak Şehir'de 41 bölüm sonunda gelen vuslat... Oksijen yazarı Elçin Yahşi ve akademisyen Aylin Dağsalgüler bu hafta Dizi Gündemi Podcasti'nde değerlendiriyor.
Evrenin kuruluşunda ilk kıvılcım Eros’un çekimiydi; bir araya gelme, birleşme, yaratma dürtüsü. Ama şu soru her zaman havada durur: Aşkla kurulan bir dünya, nasıl yönetilir? Çekimle başlayan, tutkuyla devinen, kaostan doğan bir evreni düzenlemek için yalnızca güç, yalnızca şiddet ya da yalnızca heyecan yetmez. Helen düşüncesinin büyük sezgisi burada başlar: Aşk yaratır, ama akıl yönetir.
Bu aklın ilk yüzü ise Metis’tir. Metis, Zeus’un ilk eşi… ama “eş” kelimesi modern çağda düşündüğümüz anlamda değil. Filolojik olarak Μῆτις, “bilgelik”, “öngörü”, “icat yeteneği”, “kurnaz akıl” demektir. Iliad’da ve erken dönem şiirde metis, strateji kuran, yol bulan, tehlikeyi sezen akıldır. Antik dünyanın “zihinsel çevikliği” diyebiliriz.
Mitoloji bize şunu söyler: Evrenin yönetimi için ilk aranan şey bilgidir. Zeus’un Metis’i seçmesi bir aşk hikâyesi değil; bir kozmik gerekliliktir. Aşkın evreni birleştirici gücü, aklın onu sürdürülebilir kılmasıyla tamamlanır. Bu, modern hayatın da değişmeyen kuralı: Bir şey tutkuyla kurulur ama uzun ömürlü olmasını sağlayan şey akıldır. Tıpkı kent yaşamında, ilişkilerde, işlerde, hayallerde olduğu gibi.
Fakat mit orada durmaz; bir krizin geldiğini hissettiren bir kehanet vardır. Metis’in doğuracağı çocuk Zeus’u devirecektir. Tıpkı Kronos’un kaderinde olduğu gibi. Yani bilgelik, gücün karşısına geçebilir. Yönetici akıl, kontrol edilemez bir güce dönüşebilir. Zeus, iktidarını korumak için Metis’i içine alır. Katakineîn değil, katapieindir burada — “yutmak”, “içine almak”, “özümsemek.”
Mitin filolojik gücü şurada ortaya çıkar: Zeus Metis’i yok etmez; onu kendine katar. Bilgeliği yok etmek yerine içselleştirir. Bu yüzden Helen düşüncesinde düzenin bekası, aklın gücüyle birleşmesindedir.
Ve sonra beklenmedik bir şey olur. Metis’in doğuracağı çocuk Zeus’un bedeninin içinde büyür ve nihayet Zeus’un başından Athena doğar.
Athena’nın kafadan doğması sadece ilginç bir görüntü değil; bir hiyerarşi meselesidir. Bilgeliğin, yasallığın, stratejinin ve düzenin en üst makamdan gelmesi gerektiğini anlatır. Athena “erkek kafasından doğan kadın” değil; “aklın içinden doğan akıl”dır.
Kafanın içinden doğan tanrıça, modern psikolojide bir “zihinsel doğum”, bir “fikir patlaması” gibi okunabilir. Kafamızın içinde bir anda beliren o yeni düşünceler, o yeniden yapılanma, o kriz anında ortaya çıkan çözüm… Mitin sembolik gücü burada hissedilir.
Peki Athena kadın mıydı, erkek mi?
Bu soru antik Yunan düşüncesinin içindeki en ilginç ikiliği işaret eder. Helen düşüncesinde her eril unsurun bir dişil, her dişilin bir eril karşılığı vardır.
Yin–yang değil; “ikili tamamlanma” fikri.
Athena, dişil bir bedende ama eril bir aklın simgesidir; patriyarkal düzenin içinde kadın ama düzen kurucu bir bilincin temsilcisidir.
Modern hayatta da “akılla hareket eden kadın” ya da “duygusal olmayan kadın” gibi toplumsal klişeler hep bu mitolojik köklere dayanır. Athena’nın duruşunda hem kadın hem erkek unsurları vardır, çünkü akıl cinsiyet tanımaz. Strateji, bilgelik, düzen kurma — bunlar eril ya da dişil değil; insani kapasitelerdir.
Sonunda ortaya çıkan şu olur: Aşkla kurulan dünya, akılla yönetilir. Ama bu akıl tek bir bedenin aklı değil; kuşakların, mitlerin, arketiplerin taşıdığı bir bilgeliktir.
Metis ve Athena’nın hikâyesi bize şunu öğretir: Dünyayı kuran güç yaratıcı, ateşli, devingen olabilir… ama dünyayı yaşanabilir kılan şey akıldır, bilgidir, yasadır. Ve bilginin kökü her zaman filolojinin, sözcüklerin, hikâyelerin içinde saklıdır.
Sporda yılın kelimesi ne? 2025 biterken bu soru üzerine kafa yoran İnan Özdemir ve Bağış Erten, ilk olarak bahis ve hakem gibi sözcüklerden lafı açıyor. EuroBasket 2025 ve Dünya Kadınlar Voleybol Şampiyonası gibi turnuvalar başta olmak üzere aldığımız gümüş madalyalardan mütevellit “gümüş” yılın kelimesi olabilir mi? Yoksa “fiziksellik” mi bu senenin sportif sözcüğü? Fenerbahçe Beko’nun EuroLeague şampiyonluğu ve Oklahoma City Thunder ile Indiana Pacers’ın oynadığı final “kolektivite”yi mi çağırıyor? Peki Şampiyonlar Ligi’nin 36, Dünya Kupası’nın 48 takıma çıkması gibi adımların, NBA’in Avrupa’ya uzanma çabalarının ortaya getirdiği “genişleme” yılın kelimeleri listesinde kaçıncı sırada yer alır? Berkem Çağlayan, Kerim Kılıç ve Olcay Deniz Çilingir'in sözcük önerileriyle tartışmayı büyüten Yaz Deftere ekibi, en sonunda seyirciye dönüyor ve soruyor. Sizin kelimeniz ne?Rüzgâra Karşı bölümünde ise İngiltere’ye doğru uzanıyoruz. Geçtiğimiz hafta kadro dışı kalan ve birkaç gün sonrasında takıma dönen Mohamed Salah olayı nasıl çözüldü? Liverpool’da hakikaten de sular duruldu mu? Jamie Carragher’ın Mısırlı futbolcuyu topa tutan açıklamaları şimdi nereye oturacak? Peki ya Salah’ın kimliği? Yıllar içinde Premier Lig ve Liverpool tarihinin efsanevi oyuncuları listesine kendisini atan Salah’ın müslüman oluşu ona olan bakışı ne ölçüde etkiliyor? Salah gündeminden Afrika Uluslar Kupası’na doğru yol alan İnan Özdemir ve Bağış Erten, futbol dünyasının Afrika’nın kupasına olan yaklaşımını ele alıyor. Basketbolda kıta Avrupa’sının en önemli gelişmesi ise bir kez daha Anadolu Efes’in merkezinde olduğu bir gelişmeydi. Pablo Laso’yla anlaşma sağlayan Efes’te hedefler bu sezon nereye doğru gidecek? Laso’nun Real Madrid’de elde ettiği başarılara ve Real Madrid dışında çalıştığı kulüplerde elde ettiği başarısızlıklara nasıl bakmalıyız? İspanyol koçun Bayern Münih ve Baskonia maceraları, Efes’in yerel ligde üst üste beşinci kez mağlup olması, alp disiplini sporcusu Lindsey Vonn’un 2019’dan sonra spora geri dönerek yarış kazanan en yaşlı sporcu olması… Hepsi ve dahası Yaz Deftere’nin yeni bölümünde.Bağış Erten ve İnan Özdemir'le Yaz Deftere, her hafta yeni bölümüyle Oksijen TV ve Oksijen Podcast'te.
Depremin üzerinden 1000 günden fazlası geçti, Hatay ruhunu kaybetmiş, tarumar edilmiş, can damarları kesilmiş, hüzünlü bir şantiye görüntüsünde. Orhanlı konteyner kentinde iki kızıyla yaşam mücadelesi veren bir annenin şu sözleri son durumu özetliyor: “Sağ çıktık enkazdan ama sağ mıyız bilmiyoruz. Biz yaşamıyoruz. Başta su yardımı vardı, şimdi o da yok. Hayat ekmek, yumurta, yoğurtla geçiyor”Antakya Çevre Koruma Derneği'nden aktivist Nidal Özdemir, Oksijen yazarı Nurcan Baysal'a konuştu.